ဖခင္ဦးထြန္း ျမိဳင္ မွတ္သားျပဳစုခဲ့ေသာ ဓမၼဒါနမွတ္စုမ်ား(၁)
ဗုဒၶျမတ္စြာဘုရား၏ ေလာကီ-ေလာကုတၱရာဆိုင္ရာ တရားေတာ္မ်ား အပိုင္း (၂)ေမတၱာဘာဝနာထက္ အက်ိဳးေက်းဇူး မ်ားႏိုင္တာကေတာ့ ဗုဒၶ၏ ေလာကုတၱရာဆိုင္ရာ သတိပ႒ာန္ ဝိပႆနာ တရားေတာ္သာလွ်င္ အျမတ္ဆံုးျဖစ္ေၾကာင္း ေဟာၾကားထားေတာ္မူပါသည္။ သတိပ႒ာန္ ဝိပႆနာ အျမတ္ဆုံးတရား ၾကိဳးစားအားထုတ္ေတာ့မည္ ဆိုလွ်င္ အသိဉာဏ ္ႏွင့္ သီလ သမာဓိ ပညာ ရွိဖို႕အေရးၾကီးပါသည္။
ပညတ္ႏွင့္ ပရမတ္ ခြဲျခားသိဖို႕ လိုသည္၊ ရုပ္နာမ္ခႏၶၶာငါးပါး ခြဲျခားသိဖို႕ လိုသည္။ သစၥာေလးပါး မဂၢင္ရွစ္ပါး သိဖို႕ လိုပါသည္ ။ ဒီတရားေတြက အေျခခံအခ်က္မ်ားျဖစ္ျပီး ေနာက္သိစရာအေၾကာင္းေတြက ဆက္သိျမင္သြားမွာျဖစ္ပါသည္။ အသိဉာဏ္ အနဲအမ်ားအလိုက ္ မိမိတို႕ သႏၲာန္မွာ သိျမင္သြားၾကပါမည္။
အသိဉာဏ္ နည္းရင္ အခ်ိန္ယူရေပမဲ့ အားငယ္စရာေတာ့မဟုတ္ပါ။ ယံုၾကည္မႈ သဒၶါ သာလွ်င္ အေျခခံ အေၾကာင္းရင္း ျဖစ္ပါသည္။ အသိဉာဏ္ မ်ားရင္ေတာ့ တရား ျမန္ျမန္ျမင္ျပီး အက်ိဳးတရား ျမန္ျမန္ ရသြားမွာ ျဖစ္ပါသည္။
ပညတ္ဆိုတာက -တကယ္ ရွိတာမဟုတ္ပဲ ေလာကီေရးရာ အေခၚအေဝၚေတာေတာင္ေရေျမ အိုးအိမ္အသံုးအေဆာင္၊ နတ္ ၊လူ၊ ကြၽဲ့၊ႏြား၊ ငါ သူတစ္ပါး ေယာက္်ား မိန္းမ၊ ပုဂၢိဳလ္ သတၱဝါ စသည္တို႕မွာ
ပညတ္မ်ားသာျဖစ္ၾကပါသည္။ တကယ္ရွိတာက ပရမတၱတရားေလးပါး - စိတ္ ေစတသိတ္ ရုပ္ နိဗၺာန္ ။
နိဗၺာန္ ကေတာ့ အသခၤတ နယ္ေျမမွျဖစ္၍ လူသာမန္တို႕ မထိေတြ႕ႏိုင္ပါ။ စိတ္ ေစတသိတ္ တို႕က သိတတ္တဲ့တရားမို႕ နာမ္ လို႕ေခၚပါသည္။ ရုပ္ ဆိုသည္မွာ - ဓာတ္ၾကီးေလးပါးျဖစ္ေသာ ပထဝီ ေတေဇာ အာေပါ ဝါေယာဓာတ္တို႕ျဖင့္ ဖြဲ႕စည္းထားတာျဖစ္ပါသည္။ ဓာတ္သေဘာအားျဖင့္ မာ ျခင္း၊ ေပ်ာ့ ျခင္း၊ ပူ ျခင္း၊ ေအးျခင္း၊ ဖြဲ႕စည္း ျခင္း၊ ယိုစီး ျခင္း ၊ တြန္းကန္ျခင္း၊ လႈပ္ရွားျခင္းတို႕သေဘာရွိၾကျပီး အဆင္း အနံ႕ အရသာ ဩဇာဓာတ္မ်ား ရွိၾကပါသည္။
ရုပ္ႏွင့္ နာမ္ ကို ခႏၶာဖြဲ႕ေတာ့ ငါးပါးရပါသည္။ ရုပ္က ႐ူပကၡႏၶာ တစ္ပါးရျပီး၊ နာမ္က ခႏၶာ ေလးပါး ရသည္။ ေဝဒနကၡႏၶာ - ခံစားမႈအစု၊ သညကၡႏၶာ- မွတ္သားမႈ အစု၊ သခၤါရကၡႏၶာ- ေစ့ေဆာ္ျပဳျပင္မႈ အစု ႏွင့္ ဝိညာဥ္နကၡႏၶာ- သိမႈအစု တို့ျဖစ္ၾကပါသည္။ အတိုေကာက္ကေတာ့ ခႏၶာငါးပါး သိဖို႕ပါပဲ။
ဝိပႆနာ ႐ႉပြါး တဲ့အခါမွာ ငါ သူတစ္ပါး ေယာက်္ား မိန္းမ ပုဂၢိဳလ္ သတၱဝါရယ္လို့ မျမင္ေတာ့ပဲ ခႏၶာငါးပါး ရုပ္နာမ္ ႏွစ္ပါးသာျမင္ဖို့လိုပါသည္။ သစၥာေလးပါး တရား ကေတာ့ ဗုဒၶ ရဲ့အေျခခံတရား ျဖစ္ပါသည္။ သစၥာေလးပါး တရားသိမွ ဗုဒၶ ဘာသာစစ္စစ္ ျဖစ္ပါသည္။ သစၥာေလးပါး တရားက-
၁ ။ ဒုကၡ သစၥာ - ဆင္းရဲျခင္း အမွန္တရား
၂ ။ သမုဒယ သစၥာ - ဆင္းရဲျခင္း ျဖစ္ေၾကာင္း အမွန္တရား
၃ ။ နိေရာဓ သစၥာ - ဆင္းရဲျခင္း ကင္းရာ အမွန္တရား
၄ ။ မဂၢ သစၥာ - ဆင္းရဲျခင္း ကင္းရာေရာက္ေၾကာင္း အမွန္တရား
တို့ ျဖစ္ၾကပါသည္။ ဘဝ ဟူသမွ် ဒုကၡ ဟုသိဖို ့လိုပါသည္။ ဒုကၡ သစၥာ ရဲ. အေၾကာင္းရင္းက သမုဒယ သစၥာ ဆိုတာသိရပါမည္။ ဆင္းရဲ ကင္းျငိမ္းရာ နိေရာဓသစၥာ ဆိုတဲ ့ နိဗၺာန္ ဆိုတာ တကယ္ရွိသည္ ။ ့နိဗၺာန္ေရာက္ေၾကာင္း မဂၢသစၥာ ဆိုသည္မွာ က်င္ ့ၾကံ ပြါးမ်ား အားထုတ္ရမည္ ့သစၥာ ျဖစ္ပါသည္။ မဂၢ သစၥာ ကို မဂၢင္ရွစ္ပါးလို ့ေခၚပါသည္။
မဂၢင္ရွစ္ပါး ကေတာ့ ပညာ မဂၢင္ (၂)ပါး-သမာဓ ိ မဂၢင္ (၃)ပါး -သီလ မဂၢင္ (၃)ပါး တို့ ျဖစ္ပါသည္။ ပညာ မဂၢင္ (၂)ပါး-သမၼာဒိ႒ိ ေကာင္းစြာသိျမင္ျခင္း ႏွင့္ သမၼာသကၤပၸ ေကာင္းစြာ ၾကံစည္ျခင္း။ သမာဓ ိ မဂၢင္ (၃)ပါး -သမၼာဝါယမ ေကာင္းစြာအားထုတ္ျခင္း ၊ သမၼာသတိ ေကာင္းစြာ သတိရွိျခင္း၊ သမၼာ သမာဓိ ေကာင္းစြာတည္ၾကည္ျခင္း ။ သီလ မဂၢင္ (၃)ပါး -သမၼာဝါစာ ေကာင္းစြာ ေျပာဆိုျခင္း၊ သမၼာကမၼႏၲ ေကာင္းစြာ ျပဳမူျခင္း ၊ သမၼာအာဇီဝ ေကာင္းစြာ အသက္ေမြးျခင္း ေပါင္း မဂၢင္ရွစ္ပါး ျဖစ္ပါသည္။
